Uitzaaiingen bij borstkanker: wat zijn metastasen en wat betekent dit voor jou?

De diagnose borstkanker is al ingrijpend. Maar wanneer je hoort dat er sprake is van uitzaaiingen, of als iemand in je omgeving hiermee te maken krijgt, roept dat vaak nog meer vragen op. Wat zijn uitzaaiingen precies? Waar kunnen ze voorkomen? En wat betekent dit voor de behandeling en het dagelijks leven? In dit artikel vind je duidelijke antwoorden op de meest gestelde vragen over uitzaaiingen bij borstkanker.

Wat zijn uitzaaiingen of metastasen?

Uitzaaiingen (ook wel metastasen genoemd) ontstaan wanneer kankercellen zich losmaken van de oorspronkelijke tumor in de borst. Deze cellen kunnen zich via het bloed of de lymfevaten verspreiden naar andere delen van het lichaam. Op de nieuwe plek gaan de cellen verder met delen en zo ontstaat een nieuwe tumor. Belangrijk om te weten: deze nieuwe tumor bestaat uit dezelfde soort kankercellen als de borstkanker. Heb je bijvoorbeeld een uitzaaiing in de lever, dan heb je geen leverkanker, maar borstkankercellen die in je lever zijn terechtgekomen.

Het verschil tussen regionale uitzaaiingen en uitzaaiingen op afstand

Niet alle uitzaaiingen zijn hetzelfde. Er wordt onderscheid gemaakt tussen regionale uitzaaiingen en uitzaaiingen op afstand.

Regionale uitzaaiingen zijn uitzaaiingen in de lymfeklieren dicht bij de borst, zoals in de oksel, naast het borstbeen of rondom het sleutelbeen. Deze zijn vaak nog te behandelen met als doel genezing.

Uitzaaiingen op afstand bevinden zich in andere organen, verder weg van de oorspronkelijke tumor. Bij deze uitzaaiingen is genezing helaas meestal niet meer mogelijk, maar er zijn wel behandelingen die de ziekte kunnen afremmen en klachten kunnen verminderen.

Hoe vaak komt uitgezaaide borstkanker voor?

Bij ongeveer 1 op de 5 vrouwen met borstkanker zaait de ziekte op enig moment uit. In de meeste gevallen worden uitzaaiingen pas later ontdekt, soms jaren nadat de eerste tumor is behandeld. Bij ongeveer 1 op de 20 vrouwen zijn er al uitzaaiingen aanwezig op het moment dat de borstkanker wordt vastgesteld.

Waar kunnen uitzaaiingen van borstkanker voorkomen?

Borstkanker kan naar verschillende organen uitzaaien. De meest voorkomende plekken zijn:

• Botten: Bij zo'n 85% van de mensen met uitgezaaide borstkanker zitten de metastasen in de botten. De wervelkolom is de meest voorkomende plek. Vaak blijven de uitzaaiingen langere tijd alleen in de botten zitten voordat ze zich verder verspreiden.

• Lever: Ongeveer 50% van de mensen met uitgezaaide borstkanker heeft uitzaaiingen in de lever. Omdat de lever een orgaan is waar veel bloedvaten doorheen lopen, kunnen kankercellen hier snel terechtkomen.

• Longen: Bij ongeveer 20-25% van de mensen met uitgezaaide borstkanker zitten er uitzaaiingen in de longen.

• Hersenen: Ongeveer 10% van de mensen met uitgezaaide borstkanker krijgt te maken met uitzaaiingen in de hersenen. Dit gebeurt vaak later in het ziekteproces.

• Andere plekken: Daarnaast kunnen uitzaaiingen voorkomen in het buikvlies (ongeveer 6%), de pleura (longvlies, ongeveer 8%), de huid of andere lymfeklieren.

Welke factoren beïnvloeden het risico op uitzaaiingen?

De kans op uitzaaiingen verschilt per persoon. Er zijn verschillende factoren die het risico kunnen verhogen:

• Type borstkanker: Sommige soorten borstkanker zaaien sneller uit dan andere. Bij triple-negatieve borstkanker is het risico groter dan bij hormoongevoelige borstkanker.

• Tumorgrootte: Hoe groter de tumor in de borst, hoe groter de kans op uitzaaiingen.

• Agressiviteit van de kankercellen: Hoe sneller de kankercellen delen (uitgedrukt in graad 1, 2 of 3), hoe groter de kans op uitzaaiingen.

• Lymfeklieraantasting: Zijn er lymfeklieren in de buurt van de tumor aangetast, dan is de kans op uitzaaiingen in andere organen ook groter.

Hoe worden uitzaaiingen ontdekt?

Uitzaaiingen worden meestal niet systematisch gezocht na de eerste behandeling van borstkanker. Uit onderzoek blijkt namelijk dat vroege opsporing van uitzaaiingen geen verschil maakt in de overleving. Daarom worden uitzaaiingen vaak pas ontdekt wanneer er klachten ontstaan. Bij vermoeden van uitzaaiingen worden onderzoeken gedaan zoals bloedonderzoek en beeldvorming (PET-CT scan, CT-scan of MRI).

Welke klachten kunnen wijzen op uitzaaiingen?

De klachten hangen af van de plek waar de uitzaaiingen zitten:

• Bij botuitzaaiingen: pijn in de rug, heupen of andere botten, botbreuken die makkelijker ontstaan.

• Bij leveruitzaaiingen: vermoeidheid, verminderde eetlust, misselijkheid, pijn in de buik of rechts onder de ribben, geelzucht (gele verkleuring van huid en ogen).

• Bij longuitzaaiingen: kortademigheid, benauwdheid, aanhoudende hoest, pijn in de borst.

• Bij hersenuitzaaiingen: hoofdpijn (vooral 's ochtends), duizeligheid, misselijkheid, problemen met zien, spraak of evenwicht, veranderingen in gedrag of emoties.

Daarnaast zijn er klachten die bij iedere vorm van uitgezaaide kanker kunnen voorkomen, zoals vermoeidheid, verlies van eetlust en onbedoeld gewichtsverlies.

Welke behandelingen zijn er bij uitgezaaide borstkanker?

Bij uitgezaaide borstkanker is genezing meestal niet meer mogelijk. Wel zijn er behandelingen die de groei van de uitzaaiingen kunnen afremmen, klachten verminderen en het leven kunnen verlengen. Dit noemen we palliatieve behandelingen. Het doel is om zo lang mogelijk een zo goed mogelijke kwaliteit van leven te behouden.

De behandeling hangt af van verschillende factoren, waaronder het type borstkanker, de locatie en hoeveelheid uitzaaiingen, je algehele gezondheid en jouw wensen. Mogelijke behandelingen zijn:

• Hormoontherapie: bij hormoongevoelige borstkanker. Deze behandeling remt de werking van hormonen waardoor de kankercellen minder goed kunnen groeien.

• Chemotherapie: medicijnen die kankercellen doden of hun deling remmen. Wordt gegeven als de uitzaaiingen niet hormoongevoelig zijn, niet meer reageren op hormoontherapie, of als ze snel groeien.

• Doelgerichte therapie: medicijnen die zich specifiek richten op bepaalde eigenschappen van de kankercellen, zoals HER2-positieve borstkanker.

• Immunotherapie: behandeling die het eigen afweersysteem activeert om kankercellen te bestrijden.

• Bestraling: kan worden ingezet om pijn te verminderen, vooral bij botuitzaaiingen of hersenuitzaaiingen.

• Botversterkende medicijnen: bij botuitzaaiingen om de botten sterker te maken en botbreuken te voorkomen.

Wat is de levensverwachting bij uitgezaaide borstkanker?

Dit is een vraag die veel mensen bezighoudt, maar die niet eenvoudig te beantwoorden is. De levensverwachting verschilt sterk van persoon tot persoon en hangt af van vele factoren, zoals de agressiviteit van de tumor, het aantal en de locatie van de uitzaaiingen, en hoe goed de behandelingen aanslaan.

Bij een minder agressieve tumor die goed reageert op behandeling, kunnen mensen soms nog jaren met uitgezaaide borstkanker leven. Er zijn vrouwen die al meer dan 10 jaar met deze diagnose leven. Bij een sneller groeiende tumor kan het beloop helaas korter zijn. Je behandelend arts is hiervoor de enige geschikte persoon om je meer vertellen over jouw specifieke situatie.

Leven met uitgezaaide borstkanker: de emotionele impact

De diagnose uitgezaaide borstkanker is een enorme schok. Naast alle medische vragen komen er vaak ook veel emoties: angst, verdriet, onzekerheid over de toekomst. Het is volkomen normaal om je overweldigd te voelen.

Praten over je gevoelens kan helpen, of dat nu met je partner, familie, vrienden of een professional is. Ook contact met lotgenoten – mensen die hetzelfde doormaken – kan waardevol zijn. Zij begrijpen als geen ander wat je meemaakt.

Waar kun je terecht voor steun?

Je staat er niet alleen voor. Er zijn verschillende mogelijkheden voor ondersteuning: Bespreek medische vragen altijd met je behandelend arts of verpleegkundig specialist. Overweeg ondersteuning van een psycholoog of maatschappelijk werker als de emotionele last zwaar is.

Zoek contact met lotgenoten, bijvoorbeeld via Naboram vzw. Bij Naboram vind je lotgenotencontact met vrouwen die begrijpen waar je doorheen gaat. Naboram organiseert regelmatig bijeenkomsten en infosessies, vaak in samenwerking met medische specialisten uit de regio Antwerpen. Bekijk zeker de activiteitenkalender.

Tot slot

Uitgezaaide borstkanker is een ingrijpende diagnose die veel vragen oproept. Hoewel genezing meestal niet meer mogelijk is, zijn er steeds meer behandelmogelijkheden die het leven kunnen verlengen en de kwaliteit van leven kunnen verbeteren. Het belangrijkste is dat je weet dat je niet alleen staat. Je behandelteam, je naasten en lotgenoten staan klaar om je te ondersteunen.

Heb je vragen of wil je praten met iemand die hetzelfde doormaakt? Neem contact op met Naboram vzw of bekijk onze activiteitenkalender.