Wat als je hervalt bij borstkanker?

Als je ooit de diagnose borstkanker hebt gekregen, ken je waarschijnlijk die stille angst op de achtergrond: wat als het terugkomt? Die angst is begrijpelijk en normaal. Op deze pagina leggen we uit wat herval precies betekent, hoe vaak het voorkomt, welke signalen je kunt herkennen, en vooral: dat je er niet alleen voor staat.

Wat is herval bij borstkanker?

Herval (ook wel recidief genoemd) betekent dat borstkanker terugkeert na een periode waarin er geen sporen van de ziekte meer leken te zijn. Dit is iets anders dan opnieuw borstkanker krijgen: bij herval gaat het om dezelfde kanker die oorspronkelijk behandeld werd, niet om een volledig nieuwe tumor.

Het kan zijn dat niet alle kankercellen tijdens de eerste behandeling vernietigd werden. Sommige cellen kunnen achtergebleven zijn, zo klein dat ze niet op te sporen waren met de huidige technieken. Deze cellen kunnen zich na verloop van tijd weer gaan vermenigvuldigen.

Drie vormen van herval

Borstkanker kan op drie manieren terugkomen:

• Lokaal herval: De kanker komt terug op dezelfde plek waar hij oorspronkelijk zat, in de borst of bij het litteken na een eerdere operatie.

• Regionaal herval: Er zitten uitzaaiingen in de nabijgelegen lymfeklieren, bijvoorbeeld in de oksel, rond het sleutelbeen of bij het borstbeen.

• Herval op afstand (uitgezaaide borstkanker): De kanker heeft zich verspreid naar andere delen van het lichaam, zoals de botten, longen, lever of hersenen.

Hoe vaak komt herval voor?

De kans op herval verschilt per persoon en hangt af van verschillende factoren. Over het algemeen geldt dat bij ongeveer 15 tot 20 procent van de vrouwen die succesvol behandeld zijn voor borstkanker, de ziekte binnen twintig jaar terugkeert.

Van alle patiënten die de diagnose borstkanker kregen, was 91 procent vijf jaar later nog ziektevrij. Dit betekent dat de overgrote meerderheid van de vrouwen geen herval krijgt. Toch is het begrijpelijk dat de angst voor terugkeer een rol blijft spelen.

Belangrijk om te weten: de kans op herval is het grootst in de eerste vijf jaar na de behandeling. Na deze periode neemt het risico af, hoewel herval ook later nog kan optreden.

Welke factoren beïnvloeden de kans op herval?

Verschillende factoren kunnen het risico op herval vergroten of verkleinen:

• Het type borstkanker: Triple-negatieve en HER2-positieve borstkanker hebben een hogere kans op herval, vooral in de eerste jaren na diagnose. Hormoongevoelige tumoren (luminal A en B) hebben over het algemeen lagere hervalpercentages, maar kunnen ook later nog terugkeren.

• Tumorgrootte bij diagnose: Grotere tumoren geven een hoger risico op herval.

• Lymfeklieren: Als er bij de eerste diagnose uitzaaiingen in de lymfeklieren waren, is de kans op herval groter.

• Leeftijd: Jongere vrouwen (onder de 35 jaar) hebben vaak agressievere tumoren en een hoger hervalrisico.

• Tumorgraad: Snelgroeiende tumoren (hoge graad) hebben een grotere kans om terug te keren.

Welke signalen kunnen wijzen op herval?

Het is belangrijk om alert te blijven op veranderingen in je lichaam, zonder jezelf gek te maken. Neem contact op met je huisarts of specialist als je het volgende merkt:

Bij lokaal of regionaal herval
Een nieuwe knobbel in de borst, borstwand of oksel; veranderingen in de huid van de borst zoals roodheid, schilfering of intrekking; veranderingen aan de tepel; zwelling of verdikking rond het litteken.

Bij herval op afstand
Aanhoudende botpijn die niet overgaat; kortademigheid of langdurig hoesten; aanhoudende hoofdpijn of neurologische klachten; onverklaarbaar gewichtsverlies; extreme vermoeidheid.

Let op: deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Probeer niet in paniek te raken, maar bespreek je zorgen altijd met een arts.

Welke behandelingen zijn er bij herval?

De behandeling van teruggekeerde borstkanker hangt af van waar de kanker zich bevindt en welke behandelingen je eerder hebt gehad.

Bij lokaal of regionaal herval
Genezing is vaak nog mogelijk. Mogelijke behandelingen zijn: een operatie om de tumor te verwijderen (soms een borstamputatie als je eerder een borstsparende operatie hebt gehad); bestraling (soms in combinatie met hyperthermie); hormoontherapie bij hormoongevoelige tumoren; chemotherapie, afhankelijk van de tumorkenmerken; doelgerichte therapie bij HER2-positieve tumoren.

Bij herval op afstand
Als borstkanker is uitgezaaid naar andere organen, is genezing meestal niet meer mogelijk. De behandeling richt zich dan op het afremmen van de ziekte en het behouden van een zo goed mogelijke kwaliteit van leven. Er zijn tegenwoordig veel behandelopties beschikbaar waarmee de ziekte vaak jarenlang onder controle gehouden kan worden.

Kun je herval voorkomen?

Je kunt herval niet volledig voorkomen, maar er zijn wel dingen die je kunt doen om het risico te verkleinen:

• Volg je behandelplan: Dit geldt vooral voor hormoontherapie, die vaak vijf tot tien jaar duurt. Ook al zijn de bijwerkingen soms lastig, de behandeling verkleint de kans op terugkeer aanzienlijk.

• Blijf in beweging: Regelmatige lichaamsbeweging kan het risico op herval verlagen.

• Houd een gezond gewicht aan: Overgewicht, vooral na de overgang, verhoogt het risico op terugkeer.

• Beperk alcohol: Alcoholgebruik verhoogt het risico op borstkanker en mogelijk ook op herval.

• Ga naar je controles: Regelmatige controles helpen om een eventuele terugkeer vroeg te ontdekken.

De emotionele impact van herval

Voor veel vrouwen is het horen dat de kanker is teruggekeerd nog zwaarder dan de eerste diagnose. Je dacht misschien dat je het ergste achter je had, en nu begint alles opnieuw. Gevoelens van angst, verdriet, woede en onrechtvaardigheid zijn heel normaal.

Het is belangrijk om te weten dat herval niet betekent dat je iets fout hebt gedaan. Kanker is onvoorspelbaar en soms komen tumoren terug ondanks alle behandelingen en voorzorgsmaatregelen.

Praten met anderen die hetzelfde meemaken kan enorm helpen. Lotgenoten begrijpen als geen ander wat je doormaakt. Ze kunnen je praktische tips geven, een luisterend oor bieden, en je het gevoel geven dat je er niet alleen voor staat.

Omgaan met angst voor herval

Angst voor terugkeer van kanker is een van de meest voorkomende zorgen bij (ex-)patiënten. Zelfs vrouwen met een gunstige prognose ervaren deze angst. Deze gevoelens komen vaak op rond controleafspraken of wanneer je lichamelijke symptomen ervaart.

Wat kan helpen:

• Erken je gevoelens: het is normaal om bang te zijn. Probeer de angst niet weg te stoppen, maar geef hem een plek.

• Ken je lichaam: leer onderscheid maken tussen normale veranderingen en signalen die aandacht verdienen.

• Zoek steun: praat met je partner, familie, vrienden of lotgenoten. Een gedeelde zorg is een halve zorg.

• Overweeg professionele hulp: als de angst je dagelijks leven beheerst, kan een psycholoog of maatschappelijk werker je helpen.

• Leef in het nu: probeer je te focussen op vandaag in plaats van op wat misschien zou kunnen gebeuren.

Waar kun je terecht voor steun?

Je hoeft dit niet alleen te doen. Er zijn verschillende vormen van steun beschikbaar:

• Je medisch team: Je behandelend arts, verpleegkundige en andere zorgverleners staan klaar om je vragen te beantwoorden en je te begeleiden.

• Psychosociale ondersteuning: Veel ziekenhuizen hebben een psycholoog of maatschappelijk werker die gespecialiseerd is in oncologie.

• Inloophuizen: Hier kun je zonder verwijzing terecht voor een gesprek, lotgenotencontact of activiteiten.

• Lotgenotenorganisaties: Contact met mensen die hetzelfde hebben meegemaakt kan enorm waardevol zijn.

Je bent niet alleen

Bij Naboram vzw begrijpen we wat je doormaakt. Ons team bestaat uit vrijwilligers die zelf borstkanker hebben gehad. We weten hoe het voelt om die diagnose te krijgen, om behandelingen te ondergaan, en om te leven met de angst voor terugkeer.

We bieden verschillende vormen van ondersteuning:

Een luisterend oor van iemand die het begrijpt; informatieve bijeenkomsten over uiteenlopende onderwerpen rondom borstkanker; praatnamiddagen waar je ervaringen kunt delen met lotgenoten; wandelingen en andere activiteiten om even tot rust te komen; persoonlijke begeleiding wanneer je daar behoefte aan hebt.

Of je nu net de diagnose hebt gekregen, midden in een behandeling zit, te maken krijgt met herval, of jaren na je behandeling worstelt met de emotionele nasleep: bij Naboram ben je welkom. Samen staan we sterker.

Wil je meer weten over onze activiteiten of heb je behoefte aan een gesprek? Neem contact met ons op via www.naboram.be of bekijk onze activiteitenkalender.